Ký sinh trùng ngoài da ở chó

Trong phần này chúng ta bàn đến các loại ký sinh trùng ngoài da phổ biến nhất ở loài chó. Đó là bọ chét, chấy, rận, ve, ruồi. Trước kia, chúng là một mối đe dọa lớn, nhưng từ khi có các loại thuốc trừ sâu “mầu nhiệm” thì vấn đề này được giải quyết dễ dàng. Ngày nay, với DDT, lindane và chlordane, thì vấn đề tiêu diệt và phòng ngừa chấy rận không có gì khó khăn cả. Rất nhiều loại thuốc xịt sau 4-6 tuần mà vẫn còn tác dụng. Vì thế, những con ký sinh trùng kể trên rất dễ trị tận gốc.

BỌ CHÉT

Những con chó không được chăm sóc thường xuyên thường có tới hàng trăm con bọ chét khát máu. Bọ chét không chỉ sống trên mình chó mà đôi khi còn hút cả máu chủ nhân của những chú chó này. Nếu không bị tiêu diệt, bọ chét sẽ bò tràn ra khắp chuồng chó, nhà cửa, sân chơi. Hơn nữa, bọ chét là vật chủ trung gian tạo điều kiện để sán dây (sán xơ mít) phát triển; loại sán rất phổ biến ở chó. Loại sán này sẽ được đề cập tới trong mục ký sinh trùng sống ở đường ruột. Bọ chét đúng là phiền phức một cách toàn diện. Bọ chét chính là vật trung gian duy nhất gây ra dịch hạch.

Có rất nhiều bệnh bọ chét, nhưng ở đây ta chỉ nói đến ba loại phổ biến nhất ở chó:

Loại thứ nhất là pulex irrtians, thích máu người hơn máu chó nhưng không phải là hiếm thấy ở loài chó. Chúng hình dạng nhỏ bé, màu gần như đen.

Loại thứ nhì là Ctenocephalides canis, lớn hơn màu nâu đậm, và rất ít khi cắn người. Chúng bám vào bất cứ chỗ nào trên mình chó, nhất là ở vùng lưng sau gần đuôi và vùng lưng trên, ở những vùng này, nhất là vào mùa hè, bọ chét hàng trăm con bám vào chó, trên da có cả lẫn phân của chúng và máu khô. Chúng có thể làm cho chó hơi khó chịu hoặc không hề cảm thấy gì. Lông chó trở nên bẩn thỉu và ráp, da có nhiều chỗ cào xước do chính chó gây ra khi gãi ngứa. Bọ chét hình như cũng liên quan đến những vết chàm (eczema) của chó xuất hiện vào mùa hè, vi người ta thấy bệnh da này hết ngay sau khi bọ chét được trừ diệt.

Dù bọ chét trưởng thành ít khi rời khỏi vật chủ, chúng không sinh sôi nảy nở ngay trên mình chó. Chúng thường sinh sản ở chỗ có rác rưởi, bụi bặm trong chuồng chó, nhất là ở chỗ lông chó rụng, cát, đất xốp.Vết nứt, góc xó của chuồng là nơi trú ẩn của trứng hoặc ấu trùng có hình dạng giống con giòi.

Tốt hơn hết là ta phải đốt cháy rác, lông trong chuồng chó, rồi sau đó dùng thuốc xịt tất cả những chỗ nghi ngờ có bọ chét.

Chó lớn có thể được chải lông, ắm bằng nước sạch ấm, rồi để nó tự giũ lông đến khi khá khô ráo. Sau đó rửa mình chó bằng khoảng 1 lít dung dịch dầu thông để diệt bọ chét. Dầu thông còn giúp cho chó luôn có một bộ lông thơm tho và nó cũng thích được tắm và chải lông.

Tiến trình này có thể được áp dụng đối với chó con nhưng chú rằng không nên dùng dung dịch dầu thông cho chó con.

Nếu vì lí do nào đó mà ta không tắm cho chó con được thì dùng loại thuốc bột có chứa chất lindane rắc lên mình nó.

Loại thứ ba rất nhỏ và khó nhìn thấy, thường bám chặt vào da đầu chó, nhất là ở vùng tai. Chúng thường nằm một chỗ chứ không nhảy như 2 loại trên. Cái đầu bé xíu của chúng chôn chặt vào sâu da chó. Nếu ta dùng lực kéo mạnh ra thì chúng sẽ chết nhưng đầu vẫn nằm trong da chó có thể làm nung mủ. Vì vậy ta phải dùng một miếng vải lụa hoặc vải dày tẩm alchool đắp lên bọ chét. Khi đó chúng lập tức nhả dầu ra và dễ dàng bị ta chải cho rớt xuống giết đi.

Loại bọ chét này sống rất nhiều ở chuồng gà bẩn, bỏ hoang. Cần phải dùng DDT để xịt ở các chỗ nầy.

Tóm lại, bọ chét rất dễ bị giết sạch, không phải là một mối lo ngại cho chúng ta. Chó thường bị lây bọ chát từ những con chó khác, nên cần chăm sóc thường xuyên để có biện pháp chữa trị kịp thời.

CHẤY RẬN

Chấy rận còn có nhiều hơn cả bọ chét, nhưng ở đây ta không cần phải phân loại ra làm gì. Chúng sinh sản ngay trên mình chó. Muốn diệt chúng rất dễ. Ta dùng dung dịch dầu thông, nhưng đối với trứng thì tương đối khó khăn. Cách tốt nhất để diệt trứng là nên xén lông chó, rồi bôi lên một loại bột diệt chấy rận.

Chấy rận rất ít khi có ở chó, nhưng một khi đã có chúng thì ta phải diệt tận gốc. Chúng chính là vật chủ trung gian gây nên bịnh sán dây ở chó.

Rận thích sống ngay trên mình chó, chứ không như bọ chét rất hay rời khỏi mình chó. Dù sao đi nữa, ta vẫn nên xịt thuốc vào chỗ ở của chó. Loại thuốc xịt dùng cho bọ chét có thể dùng để trị cả chấy rận.

VE (BÉT)

Dù có nhiều loại ve, nhưng hình dạng và tập quán của chúng đều tương tự nhau, nên rất khó phân biệt.

Ve hút máu để sinh sản. Trứng luôn luôn ở gần chỗ con ve cái hoặc ở trên mặt đất sau khi ve cái bụng căng đầy máu, rơi xuống khỏi vật chủ. Trứng nằm theo từng khối một ở trên mặt đất, nhất là các bụi cây, bụi cỏ. Mỗi ve cái sinh sản ra một khối trứng chứa khoáng 2.555-5.000 trứng. Chu kỳ phát triển gồm 4 giai đoạn: Trứng, ấu trùng, nhộng và ve trưởng thành 2 giai đoạn giữa phát triển trên mình thú gặm nhấm, chỉ đến giai đoạn trưởng thành ve mới chuyển sang mình chó.

Cả ve đực lẫn ve cái đền sống bám vào chó hoặc những con thú khác để hút máu. Con đực không phát triển, riêng con cái, khi hút cạn máu, trở nên to lớn hơn nhiều. Giao hợp xảy ra khi ve cái đang hút máu. Sau 5 – 13 ngày con cái sẽ rời bỏ vật chủ, đẻ trứng và chết đi. Ve sống lâu và có sức dẻo dai lạ thường. Ấu trùng và nhộng có khả năng sống một năm mà không cần ăn uống gì cả, con trưởng thành có thể nhịn đói hơn 2 năm nếu chẳng may nó không tìm dược vật chủ để hút máu. Phần lớn các loại ve đều phải cần con vật chủ (thực vật và thú hoang) để phát triển tới lúc trưởng thành, riêng loại ve nâu (Rhipicephalus sanguinius), loại sống ở môi trường khô ráo hơn như ở chuồng chó, nhà cửa…, và chỉ cần một vật chủ duy nhất là chó. Ve nâu thường sống rất nhiều ở khắp nhà, con còn non lẫn con trưởng thành bám đầy xung quanh cửa sổ, đồ đạc, nếp gấp ở màn cửa,… Do đó chó dù có giữ kỹ trong nhà vẫn có hằng trăm con ấu trùng, nhộng và con trưởng thành. Ve nâu còn sống được ở những toà nhà có hệ thống sưởi tập trung, tức chỗ nóng. Con trưởng thành không hút máu người như những loại ve khác. Để tiêu diệt chúng, ta nên dùng dung dịch DDT 10%. Nếu xông thuốc vẫn chưa đủ, vì loại ve nâu và ve nói trên đều được ẩn náu ở những chỗ mà thuốc xông không thể đến được. Tốt hơn hết là xịt DDT nhiều lần cho đến khi chúng bị tiêu diệt hoàn toàn.

Nếu chó chỉ có ít ve thì có thể bắt ra từng con một bằng cách thấm nhẹ cồn hoặc amôniăc lên mình chúng để chúng nhả ra khỏi mình chó. Nếu chó có quá nhiều ve, cách dễ và nhanh nhất là tẩm bông bằng dung dịch lấy từ cây mật (0,3g xà bông và 0,6g thuôc dây mật hoà tan vào 4 lít nước). Dung dịch này có thể đem dùng đi dùng lại trong vòng 3 tuần nếu được giữ trong chỗ tối. Nếu có thể được thì nhúng chó vào dung dịch này (nhưng không được để vào mắt chó) và dể lông tự khô ráo. Chất bột đọng lại sau khi lông đã khô sẽ có tác dụng thêm 2,3 ngày nữa diệt những con ve có thể bám vào mình chó sau đó. Dung dịch này phát huy tác dụng khá chậm, phải sau 24 giờ đồng hồ mới giết chết hẳn ve. Nếu vì lý do gì đó (trời lạnh chẳng hạn) mà không nhúng chó vào được thì ta dùng loại thuốc dây mật dưới dạng bột, nhưng phải đảm bảo bột dính vào da chứ không phải vào lông. Chó nuốt hoặc ngửi bột nầy có thể bị mửa, nhưng không hề hấn gì. Cả dạng bột lẫn dạng nước đều tránh không để rơi vào mắt chó. Ve cái đẻ hàng ngàn trứng sau khi hút máu, do đó ta chăm sóc chó thường xuyên để giết ve ngay từ trong trứng. Ve thường ẩn thân trong cây cối bụi rậm. Để tiêu diệt chúng ta có thể xịt thuốc làm từ công thức sau đây: 4 muỗng nicotine sulphat (40% nicotine) đầy hoà tan vào 12 lít nước. Nếu thêm vào đó 1,2 gam fotua natri thì sẽ có tác dụng thêm lâu dài hơn, nhưng như vậy có thể làm cho cây chết. Còn có một loại ve nữa chỉ sống ở tai chó mà thôi. Chúng chui tận vào trong tai, làm chó rất khó chịu và đau dớn. Ta thường nhìn thấy chó gãi tai, lắc đầu hay ngoẹo cổ sang một bên. Giết chúng bằng cách nhỏ vào tai dung dịch gồm một phần bột dây mật (5% ro tenone) hoà với 10 phần nước dầu khoáng. Sau đó dùng tay xoa phần dưới của tai để thuốc ngấm đều vào mọi chỗ xoắn trong tai.

RUỒI

Ruôi đốt chó, cắn tai đến chảy máu, nhất là đối với chó để ở ngoài trời. Trước đây người ta chỉ có cách che cả chuồng chó lại để tránh ruồi. Ruồi sinh sản ở nơi rác rưởi ẩm ướt, nên cần phải làm sạch chỗ ở của chó. Nhưng cách trị ruồi hữu hiệu nhất là thuốc DDT. Chỉ cần xịt dung dịch DDT 10% vào chuồng chó cũng đủ để giết tất cả các con ruồi đậu lên chuồng trong 2 tuần, một tháng tới. Ta thường xuyên xịt DDT mỗi khi thấy lần xịt trước bắt đầu giảm tác dụng.

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai.