Phương pháp lựa chọn chim cu gáy tốt

Điều mà bất cứ ai nuôi chim cũng đều công nhận là giống chim hót rừng nào cũng có con khôn con dại, con hay con dở, con tốt con xấu, chứ không phải con chim nào cũng có giọng hay hoặc đẹp mã cả đâu. Trong khi đó, nghệ nhân nuôi chim thì đều khó tánh, ai cũng mong muốn chọn được cho mình những con chim thật tốt, thật giá trị về mọi mặt mà nuôi để khỏi phí công chăm sóc, để khỏi uổng tiền của bỏ ra cho ăn. Nuôi được con chim quý mới toại ý mãn lòng, và nhờ đó còn nhận được sự nể phục của bạn bè trong nghề nữa.

Thà là nuôi ít chim mà là chim tốt hơn là nuôi đến số chục, hàng chục mà tất cả tài nghệ đều chẳng ra gì.

Với người chưa am hiểu về cái tốt, cái quí ở chim Cu gáy thì họ coi con nào cũng như con nấy, tầm thường từ giọng gáy đơn giản…Cúc…Cu…Cu đến sắc vóc quê kệch. Thế nhưng, với người trong nghề thì lại khác. Họ nghe con chim gáy lên là có thể biết ngay con chim đó hay dở ở điểm nào; và nhìn qua vóc dáng của con chim, họ cùng có thể biết được con chim đó xấu tốt ra sao…

Với những nghệ nhân nổi danh nuôi Cu gáy vào hàng bậc thầy, thì giống chim này là giống chim quí của nước ta, chứ không nên vì thấy chúng xuất hiện quá nhiều ngoài thiên nhiên mà tỏ ý xem thường, coi như thứ chim thịt! Xin cứ bắt tay vào việc nuôi thử đi, quí vị sẽ biết tài nghệ xuất sắc của con chim “quê mùa mộc mạc” này.

Nói chung, điều gọi là tốt, là quí ở chim Cu gáy chính là giá trị ở giọng gáy của nó, sau đó là giá trị ở phần ngoại hình.

Về giá trị giọng gáy của Cu gáy, chúng tôi đã có dịp trình bày ở phần đầu sách. Qua đó chắc quý vị cũng đồng ý với chúng tôi, đây là chất giọng bậc thầy chứ không coi là đơn giản, là tầm thường như một số người lầm tưởng.

Cũng là ba tiếng Cúc…Cu…Cu nhưng nếu lắng tai nghe thật kỹ ta sẽ thấy trong đó có nhiều ơi nhiều âm, có khi kèm, có khi bo, có khi phóng, có khi gù…chứ đâu phải là đơn điệu, là tẻ nhạt?

Với con chim dở thì chê bai cũng đúng với những chim hay, siêng gáy lại gáy với nhiều giọng cực hay thì quả là một sự sai lầm.

Muốn chọn con chim có giọng hay tất nhiên phải tận tai nghe mới biết rõ được. Nên treo lồng gần chim đang căng lửa để xem nó trổ tài ra sao. Việc này nên lập đi lập lại nhiều lần với nhiều chim lạ khác, như vậy mới giúp ta đánh giá chính xác được tài nghệ đích thực của con chim.

Mặt khác, ta có thể quan sát qua phần dáng vóc bên ngoài của chim Cu gáy mà đoán biết được giá trị của nó xấu tốt như thế nào, trong đó có thể đoán được giá trị của giọng gáy nữa. Chẳng hạn như quan sát ở phần đầu, phần đầu, phần thân, phần cườm, phần chân, móng, phần lông…

Cũng như giọng gáy của chim Cu gáy, không phải con nào cũng giống hệt như con nào, thì hình dáng bên ngoài của chúng gần như mỗi con cũng có những nét khác biệt, nghĩa là có những nét chung, mà cũng có những nét riêng.

Từ thời xa xưa, có lẽ cả ngàn năm trước, tổ tiên ta đã biết đến thú chơi Cu gáy rồi, và họ đã có những nhận xét khá độc đáo sau đây để đánh giá một con Cu gáy thật tốt. Những kinh nghiệm về nghề chơi này của người trước còn truyền lại đến ngày nay, và xét ra vẫn còn có giá trị, vì nhiều nghệ nhân nuôi Cu gáy ngày nay vẫn phải căn cứ vào những tiêu chuẩn đó khi chọn lựa con chim tốt mà nuôi.

Nhứt huỳnh liên

Nhì liên giáp

 Tam quá khóe

Tứ chân khô

Ngũ liên hoàn

 Lục cườm rựng.

Nghệ nhân nuôi Cu gáy lâu năm nào cũng thuộc lòng sáu điều quan trọng trên của người xưa truyền lại, coi như là một loại… cẩm nang quí giá trong nghề chăn nuôi Cu gáy của mình.