Chim Cu Gáy

Chim Cu Gáy (tên khoa học: STREPTOPÉLIA CHIMEMSIS) còn gọi là Cu Cườm, miền Nam nhiều nơi gọi tắt là Chim Cu, là giống chim rừng nhưng lại thích sống quanh quẩn gần người. Nước ta từ Nam chí Bắc, ở đâu có làng mạc đồng ruộng là ở đó có giống chim này sinh sống. Vì vậy, gọi đây là giống “Cu vườn” cũng đúng.

Cu Qáy ăn ngũ cốc là chính, nên chúng dựa vào con người mới có lúa, đậu, mè, kê… mà sống. Vì vậy, người ta không ngạc nhiên khi thấy vào vụ mùa Cu Gáy tụ về nhiều nhất, kể cả sau vụ gặt ruộng đồng trơ gốc rạ, chúng cũng kéo đến hàng đàn để tìm hột rơi hột rụng…

Có thể nói mà không sợ lầm là tể tiên ta ngày xưa chọn con Cu Gáy để nuôi nghe giọng hót đầu tiên, sau đó mới chọn nuôi thêm những giống khác như Họa Mi, Chích Chòe, chẳng hạn. Vì Cu Gáy có giọng “gáy” rất hay như :

  • Giọng trơn: là giọng bình thường ba tiếng Cúc Cu Cu.
  • Giọng một: còn gọi là giọng một lèo, ba tiếng bình thường và thêm một tiếng “Cu” sau cùng : Cúc Cu Cu… Cu.
  • Giọng hai: còn gọi là giọng hai lèo, ba tiếng bình thường và thêm hai tiếng “Cu Cu” sau cùng : Cúc Cu Cu… Cu Cu.
  • Giọng ba: còn gọi là giọng ba lèo, ba tiếng gáy bình thường và thêm ba tiếng “Cu Cu Cu” sau cùng : Cúc Cu Cu… Cu Cu Cu…

Chim Gáy giọng ba hoặc gáy ba lèo là chim quý hiếm. Cũng có chim gáy bốn lèo nhưng hiếm thấy.

Kinh nghiệm cho chúng tôi thấy có nhiều Cu Gáy năm đầu hót giọng trơn, nhưng qua mùa kế tiếp lại trổ ra giọng một, và chỉ giọng một đó mãi mà thôi.

Ngoài ra, còn có giọng cà lăm, nghĩa là khi gáy giọng thế này, khi lại gáy giọng thế khác. Chim này tầm thường nên thả vào rừng.

Chọn được con chim có giọng vừa ý, ta còn phải xét xem âm của nó ra sao. Chim Gáy có bốn âm chính là âm thổ, âm đồng, âm son, và âm kim.

ÂM THỔ: Âm Thổ giọng trầm, có bốn loại sau đây:

  • Thổ đồng: âm ngân vang như tiếng cồng chiêng.
  • Thổ bầu: âm trầm trầm, Ồm Ồm…
  • Thổ sấm: âm rền rền như tiếng sấm ran.
  • Thổ đế: âm trầm mà nỉ non như tiếng dế gáy…

Chim có âm thổ được giới nuôi chim Cu Gáy kinh nghiệm đánh giá là loại chim Cu khôn nhất.

ÂM ĐỒNG: Âm Đồng giọng ngân vang rền rĩ, có ba loại như sau :

  • Đồng pha thổ: âm trầm trầm nhưng ngân vang.
  • Đồng pha son: âm vang xa, ngân xa..
  • Đồng pha kim: âm thanh tao, vang xa…

ÂM SON: Âm Son còn gọi là âm chuông nghe như tiếng chuông rền, có hai loại sau đây:

  • Son pha đồng: âm to và rền vang xa như tiếng sấm rền.
  • Son pha kim: âm khởi đầu lớn sau nhỏ và ngân xa.

ÂM KIM: Chim có âm kim thì tiếng gáy không to nhưng ngân vang. Âm kim có ba loại:

  • Kim pha son: âm nhỏ nhưng vang xa.
  • Kim pha thổ: âm nhỏ mà trầm.
  • Kim pha đồng: âm nhỏ nhưng càng về sau càng vang dội to hơn.

Trên đây là cách chọn giọng. Tất nhiên, chúng tôi không thể xác định giọng nào là giọng hay nhất, vì hay hoặc dở là còn tùy vào ý thích của mỗi người. Đại loại, có nghệ nhân chỉ thích nghe giọng hai, chứ không thích nghe giọng ba cho là lòng thòng lạc điệu. Có người chỉ thích nghe âm đồng, nhưng có vị lại chỉ âm thổ…

Chọn giọng xong, người ta lại phải chọn hình dáng xấu đẹp ra sao. Với người không rành về Cu Gáy có thể nghĩ con nào cũng giống như con nào, thế nhưng với quí vị nuôi lâu năm nhiều kinh nghiệm thì phân hạng hình dáng đẹp của chim Cu Gáy như sau :

  • Nhứt Huỳnh Kiên, nhì Liên Giáp.
  • Tam Quá Khóe, tứ Chân Khô.
  • Ngũ Liên Hoàn, lục Cườm Rựng.
  • Nhứt Huỳnh Kiên: Cườm chim màu vàng, đóng xuống tận vai.
  • Nhì Liên Giáp: chim có thân mình rắn chắc, mập mạnh : thân giữa nở phình ra, trong khi đầu đuôi nhỏ nhắn.
  • Tam Quá Khóe: dưới mắt chim Cu có một cái chỉ màu đen, nếu chỉ này dài quá khóe mắt một chút thì là chim tcít nên chọn nuôi.
  • Tứ Chăn Khô: chân chim phải vuông cạnh và khô, vẩy hai hàng trơn đóng hột bắp.
  • Ngữ Liên Hoàn: Cườm ở cổ nếu đóng kín cả phần ức mới thật tốt. Tất nhiên, chim này hiếm lắm, trăm con chưa có được một.
  • Lục Cườm Rựng: chim có cườm lót, siêng gáy.

Chọn hình dáng, chọn giọng gáy vừa ý, người ta lại còn đi vào những chi tiết một trên thân mình con chim nữa, đó là chú ý đến các phần:

  • Đuôi vót: bắp đuôi trên lớn chót đuôi vót nhỏ lại là chim khôn.
  • Gián cánh: có một vài lông trắng ở một vài bên cánh hoặc cả hai cánh (chim có hai cánh chéo nhau cũng tốt).
  • Bạch Đề: chim có một hay nhiều móng trắng.
  • Mỏ Đỏ: chim dữ, làm mồi rất tốt.

Chim đầu nhỏ, mỏ cong, cổ dài, lông phủ kín gối cũng là loại chim tốt nên chọn nuôi…

Khi đã chọn cho mình con chim Cu Gáy vừa ý như vậy, thì ai cũng quý hóa, giá nào cũng không chịu bán ra. Vì vậy, mới có chuyện có người nuôi con Cu Gáy đến vài mươi năm, khi mãn đời rồi, con cháu vẫn tiếp tục nuôi mãi…

Chọn một con Cu Gáy thật tốt mà nuôi thì khó nhưng nuôi chúng lại rất dễ, nuôi như nuôi gà nhôt chuồng.

Ta có thể nuôi từ chim con : Cu Gáy sinh sản vào mùa xuân, chúng làm tổ trong các lùm cây hoặc tàn cây lớn ở trong vườn, mỗi lứa đẻ hai trứng, và âp mười sáu ngày trứng nở. Chim non vừa ra ràng là có thể bắt về nuôi. Tuần đầu, chim còn non dại, ta nên mớm gạo (nhai nhuvễn) đút mồi cho chúng. Sau đó, ta cho chim ăn gạo, rồi tập ăn lúa và đậu xanh (nguyên hột).

Chim con nuôi dạn người, qua tháng thứ ba đã tập gáy, nhưng phải vài ba mùa mới trổ được giọng rừng. Đã có nhiều vị nuôi chim con đủ trống mái, nhốt trong chuồng rộng, chúng vẫn sinh sản bình thường.

Có điều nuôi chim con khó phân biệt được trông mái ngay. Phải chờ đến lúc chim trưởng thành may ra mới phân biệt được, như vậy là mất một thời gian dài. Chúng tôi dùng chữ “may ra” là vì chỉ có người thực sự có nhiều kinh nghiệm về Cu Gáy mới có khả năng phân biệt được trống mái, nhưng cũng chỉ ở mức độ 50 phần trăm mà thôi. Vì rằng, Chim Cu trống mái có hình dáng như nhau, cườm cũng vậy, giọng gáy và sự háu đá cũng giống nhau. Đi bẫy cu rừng, con mái cũng gù, cũng xáp lại mồi hăng như chim trống. Chỉ vào mùa sinh sản, dáng con mái nảy nở phần hậu hơn nên mới dễ phân biệt mà thôi. Tất nhiên, người thực sự chuyên môn mới có khả năng “nhìn” ra được sự khác biệt, nhưng không thể giải thích rõ ràng được để người ngoài bắt chước.

Vì vậy, phần đông đều nuôi chim bổi. Chim bổi thì bắt bằng lưới rập, bằng lục (tức bẫy rập)… Chim bổi rất nhát, nhiều con nhốt vào lồng không chịu ăn uống ốm dần mà chết. Vì vậy, khi bắt được chim bổi, ta nên đút lúa hay đậu xanh cho chúng ăn thật no bụng để chúng no đủ trong mấy ngày đầu, khỏi bị chết đói vì quá sợ… Nên nhốt chim vào loại lồng quả bí (loại lồng đặc biệt nuôi chim Cu), bên ngoài phủ áo lồng thật kín, bên trong để đủ lúa, đậu xanh và cóng nước, rồi treo lồng vào nơi yên tĩnh… Cũng có thể nhốt chim bổi vào chuồng nuôi tập thể với những chim đã dạn, để chúng bắt chước việc ăn uống trong môi trường sông mới… Chim đã biết ăn uống trong lồng thì tách nuôi riêng.

Chim Cu Gáy rất nhát người, chỉ những chim nuôi lâu năm mới dạn dĩ. Càng dạn chúng càng gáy nhiều. Nhưng sự dạn dĩ của chim cũng có mức độ, người ta còn gọi giống chim này có tính phản chủ, vì dù nuôi đến mươi mười lăm năm mà lỡ để sẩy lồng là chim cắm đầu bay mất !

Thức ăn của Cu Gáy rất giản dị, tốn kém không nhiều, hơn nữa chúng lại tiêu thụ thực phẩm rất ít. Nó chỉ ăn lúa pha với một phần đậu xanh hôt, có thể lúa trộn với hôt kê. Nhịn ăn một ngày chim không chết, nhưng thiếu nước một buổi là chim đã… ngất ngư. Ngoài ra, trong lồng phải để một cục đất sét, đất cạy ở gò mối cũng được để chim ăn thay chất khoáng. Chim không cần tắm nước, nhưng phải treo lồng vào nơi có nắng ấm ban mai chiếu vào, để chim tiếp nhận vitamin D, và sưởi lông sưởi cánh cho hết rận mạt. Như vậy thì cách chăm sóc cũng không mấy khó khăn.

Giống chim cảnh này thường được những người đứng tuổi và người già cả chọn nuôi, và ở nông thôn nuôi nhiều hơn ở thành thị. Giá chim cũng hạ, thích hợp với túi tiên của mọi người…

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai.