Chim Yến hót

Trong các loài chim hót, YẾN HÓT được coi như loại cao cấp nhất so với các loại chim hót khác.

Sở dĩ chúng tôi nói là “cao cấp” vì nó là loại chim nổi tiếng khắp thế giới, và được người ta ưa chuộng bốn thế kỷ nay. Mặt khác, Yến hót là loại có giọng hót hay nhất, thanh cũng như sắc đều thích hợp với giới thượng lưu, nên rất đắt tiền.

Nhưng cũng không phải vì đắt tiền mà ít người nuôi, mà là do sự chăm sóc quá tỉ mỉ, cầu kỳ, mất nhiều thời giờ, cũng như tốn kém hơn nuôi các loại chim cảnh khác nên người ta ngại.

Nguồn gốc, xuất xứ:

Tổ tiên của các loại Yến hót mà ta nuôi hiện nay là giống Yến rừng ở quần đảo Canaries thuộc Đại Tây Dương. Nó có tên khoa học là Serinus Canarius.

Bước đầu, người Pháp đặt tên cho nó là “Canari”.

Sau đó, người ta còn khám phá ra ở đảo Madère và Acores của Bồ Đào Nha cũng có giống Yến rừng này. Người Bồ đặt tên cho nó là “Canario”.

Loại Yến rừng này thân mình nhỏ bé, phần trên mình lông màu xám xanh lẫn phớt vàng, phần cổ và ngực có màu vàng chanh nhưng không được sáng. Mí mắt và hai bên cổ, cận đuôi của Yến rừng lông màu vàng tối; cánh, đuôi và hai bên sườn lông màu nâu sẫm, có điểm vạch xanh mờ mờ. Có thể nói nhìn con Yến rừng không có gì nổi bật, nhưng bù lại nó có giọng hót khá hay.

Yến rừng ăn các loại hột nhỏ, ăn trái cây chín (loại ngọt), ăn sâu bọ và chồi non. Nó làm tổ thô sơ trong các hổc cây, lùm cây và trên các chẳng cây.

Người ta phát giác giọng hót hay của loài chim nhỏ này từ thế kỷ thứ 16, và bắt về nuôi từ đó. Đầu tiên, Yến rừng được đem bán tại Châu Au, sau qua Châu Á, rồi mới đến Châu Mỹ. Hiện nay thì con cháu của loại Yến rừng này đã có mặt khắp thế giới.

Từ khởi thủy, giá chim Yến đã cao, vì việc chuyên chồ thời đó rất khó khăn, nên chĩ có các bậc vua chúa, các bậc quyền quí sang giàu mới có khả năng mua nổi.

Đến cuối thế kỷ 16, một chiếc tàu buôn Y Pha Nho chở rất nhiều Yến rừng trên đường sang Ý để bán, nhưng khi tàu chạy ngang qua đảo Elbe (thuộc Địa Trung Hải) thì gặp bão lớn đánh chìm. Chim Yến trên tàu được sổ lồng rủ nhau bay lên đảo Elbe sinh sống, và sau đó sinh sôi nảy nở lên đến mức vạn con, vì đảo này hợp thủy thổ với chúng.

Thế là dân bản xứ tự nhiên có một nguồn lợi lớn như từ trên trời rơi xuống giúp họ vậy. Họ cứ vào rừng bắt Yến để bán cho các nước, với giá cắt cổ. Ấy thế mà người ta cứ sẵn sàng bỏ tiền ra mua.

Từ đó, Yến rừng được vào đất liền. Rồi nhờ vào sự chăn nuôi khéo léo và tài tình của các nhà điểu học, các thế hệ về sau của Yến rừng không còn giống như con Yến rừng tổ tiên của chúng nữa. Trên mình chúng đã khoác những màu lông khác, dĩ nhiên là diễm lệ hơn, và điều đáng nói là giọng hót của đám con cháu còn giàu âm điệu hơn nhiều lần tổ tiên của chúng nữa.

Với sự săn sóc đặc biệt và với óc sáng tạo không ngừng của con người qua nhiều thế hệ người ta đã lai tạo được nhiều loại Yến có đặc thù riêng của từng nước, không nước nào bắt chước được nước nào.

Ngày nay các nước Anh, Pháp, Đức, Bỉ, Hòa Lan, Ý, Nhật, Trung Quốc… mỗi nước đều đã “tạo” được cho mình những loại Yến riêng. Riêng ở đây có nghĩa nói đến những đặc tính riêng về thanh và sắc, không giống Yến của nước khác.

Lizard Norwich… Nước Pháp tạo được loại Yến lông xoăn rất độc đáo. Nước Bỉ tạo được giống Malinois, bắt chước giọng hót của Họa Mi nên có tên là Rossignol de Paris. Ở Đức có giống Harz, Saxon, hót cực kỳ hay.

Trong khi ở nước ta, Yến hót đã có mặt khoảng một trăm năm nạy, do người Pháp đem vào, và gần đây từ Trung Quốc nhập qua.

Những giống khác lạ kể trên của thế giới nước mình chưa có, cả người mình cũng chưa đủ sức lai tạo được một giống nào đặc biệt, khả dĩ làm biểu tượng được cho quốc gia.

Hy vọng đây là chuyện về sau. Hơn nữa, người ta đã nuôi vài ba thế kỷ rồi, còn mình mới vào nghề ngót nghét có trăm năm, sự đòi hỏi phải góp sức bằng người, e rằng hơi quá đáng !

Nghệ nhân ở nước ta nuôi Yến hót không nhiều. Trước đây, Yến cũng được nuôi bởi các tay phong lưu tài tử, bởi các bậc quyền quý cao sang, bởi các giới học thức như bác sĩ, luật sư, giáo viên, nhà văn, nhà báo…

Càng về sau, số người nuôi Yến càng nhiều hơn, nhưng chủ yếu cũng các giống Hồng Yến, Bạch Yến, Thanh Yến, và các loại tự mình lai tạo.

Phải nhìn nhận rằng người mình ít có người nuôi Yến hót, và ít có khả năng nuôi Yến hót. Một phần nó đắt tiền, việc chăm sóc quá cầu kỳ, thức ăn quá tốn kém…

Hình dạng

Chim Yến hót hình vóc giống như con chim sẻ, nhưng nhỏ hơn nhiều. Mỗi loại có một sắc lông khác nhau, và giọng hót thường cũng hơi khác nhau. Người ta thường căn cứ sắc lộng trền mình chúng để phân biệt từng loại một. Rõ nét nhất là các loại: Hồng Yến, Hoàng Yến và Bạch Yến mà chúng ta thường thấy.

Hồng Yến:

Tức là Yến có lông toàn thân màu đỏ. Mà cũng tùy theo sự đậm lợt khác nhau của sắc đỏ này mà Hồng Yến được chia ra nhiều loại:

a) Loại SAUMON màu đỏ lợt, cánh có màu cam vàng, ngực và bụng chỉ phớt đỏ.

b) Loại ROUGE INTENSIF màu đỏ tươi, nhưng hai đầu cánh màu đỏ lợt, có ửng vàng cam. Loại Rouge Intensif nhỏ con hơn các loại Yến khác, và đòn dài trông rất xinh.

c) Loại SAUMON ROUGE (do cha mẹ là Saumon và Rouge Intensif lai tạo nhau) lông có màu đỏ lợt phớt trắng, giông như lớp bụi phân trắng tạo sự đỏm dáng đặc biệt.

d) Loại AGATE ROUGE lưng màu nâu sọc đen, ức màu đỏ đậm.

Hoàng Yến:

Tức là Yến hót có lông toàn thân màu vàng. Nước ta hiện có hai loại Hoàng Yến:

a) Yến VÀNG KIM, toàn thân màu vàng rực, tươi tắn.

b) Yến VÀNG CHANH toàn thân màu vàng lợt, hoặc là vàng có màu xanh đọt chuối phớt lên.

Tùy theo ý thích của mỗi người mà nuôi vàng kim hay vàng chanh. Nhưng, đa số ưa chuộng Yến vàng kim hơn, vì trông nó tươi tắn, khởi sắc hơn.

Bạch Yến:

Đúng như tên gọi, chim Bạch Yến toàn thân bao phủ lớp lông màu trắng toát, vừa sang vừa đẹp: Bạch Yến thường lớn con và tiếng hót to.

Ngoài ba loại đó ra, nghệ nhân mình còn nuôi các loại Yến hót sau đây :

Thanh Yến:

Thanh Yến có màu lông xanh và sọc xám đen, là loại chim mới được du nhập từ Trung Quốc vào Việt Nam trong vòng hơn mười năm trở lại đây. Thanh Yến có thân mình nhỏ, nhưng giọng hót lại rất lớn, cao và dài hơi, nhất là thường đổi giọng luôn, mà các loại Yến khác khó bì được.

Trước đây ta cũng có loại Thanh Yến, nhưng thực ra loại này là giống lai tạo từ con Thạch Yến (Ardoise) và Hoàng Yến mà ra. Loại Yến lai tạo này thân thường có màu chì, giọng không hay lắm.

Thạch Yến (Ardoise):

Toàn thân phủ lớp lông vàng xám của đá, giọng hót lớn và trầm so với các loại Yến khác. Hình dáng Thạch Yến khá đẹp, nhưng hiện nay rất hiếm.

– Agate: Mình Yến có sọc gần giống như chim sẻ, màu lợt như mã não (Agate có nghĩa là mã não, loại ngọc thạch màu đỏ có vân đẹp). Hiện nay có hai loại Yến Agate:

a) Loại Agate thường: Màu đỏ lợt của mã não.

b) Loại Agate Rouge: Màu đỏ tươi, sậm trông rất đẹp mắt.

Cả hai loại Yến Agate này thường được nhiều người chọn nuôi vì chúng có giọng hót hay, không thua gì mấy so với Thanh Yến.

LỒNG NUÔI:

Lồng nuôi chim Yến hót là lồng đơn, vì mỗi ngăn nhốt riêng một cặp. Thường thì lồng làm bằng kẽm, có kích thước lý tưởng là rộng 60 phân cao 50 phân và sâu 45 đến 50 phân. Nếu là chim đẻ, thì trong lồng nhớ đặt ổ đẻ, có cầu chim đậu, có cóng đựng thức ăn hột, cóng đựng biscote, cóng đựng nước, đĩa nhỏ đựng trứng luộc, cóng nhỏ đựng khoáng, và một cái móc nhỏ để treo cải xà lách.

Dưới đáy lòng là máng phân, lấy ra và đặt vào dễ dàng.

CÁCH CHĂM SÓC CHO YẾN HÓT :

Nếu nuôi Yến tơ thì mỗi ngày ta lo vệ sinh lồng, rồi cho ăn uông đầy đủ, tắm thường xuyên một tuần chừng vài ba lần.

Còn nuôi Yến đẻ thì ngoài việc cho ăn uống chu tất ra, ta còn phải năng kiểm soát ổ của chúng. Thí dụ: Mỗi ngày Yến đẻ xong thì lấy trứng ra cất, thế trứng mồi vào (trứng mồi là trứng giả, ở ngoại quốc người ta có bán sẵn, ở đây mình có thể nắn đất sét giống hệt trứng Yến, rồi lấy sơn trắng sơn lên để đánh lừa chim mẹ).

Trong thời gian Yến mẹ nuôi con, ta phải thương xuyên quan sát ổ con. Có thể con bị rớt ra khỏi ổ, hoạc con bị đè chết, ta cần biết để còn lo xử lý kịp thời.

THỨC ĂN CHO YẾN HÓT :

Thức ăn cho Yến hót gồm có :

  • Thức ăn hột.
  • Biscotte.
  • Bánh mì nhúng nước và rau xà lách.

Thức ăn hột:

Trong thiên nhiên, Yến rừng cũng thích ăn hột khô và hột tươi trong các loại trái chín, như trái sung, trái vải. Yến hót nuôi lồng, ta cho ăn hột kê, hột cải và mè đen.

Ta có thể trộn chung các hỗn hợp đó với liều lượng sau đây:

  • 01 kg hột kê.
  • 300g hột cải (cải bẹ xanh).
  • 150 g mè đen.

Ta trộn đều ba loại hột đó lại, bỏ vào hộp hay keo, đậy kín rồi để dành cho ăn đần:

Biscotte:

Đây là thức ăn bột. Có hai công thức trộn sau đây:

Lấy một lon sữa bò gạo đem ngâm nước hai giờ vớt ra để thật ráo, rồi bắc chảo rang hơi vàng. Xong bỏ gạo rang vào cối giã nhỏ thành bột. Trộn vào bột ba lòng đỏ trứng gà luộc rồi đem phơi thật khô. Nếu trời không nắng thì bắc chảo lên sây trên lửa nhỏ riu riu. Cuối cùng ta bóp nhỏ cho tơi bột ra và bỏ vào hộp hay keo đậy kín, cho ăn dần…

Mua bánh mì khô loại đã trét beurre về bỏ vào cối giã thật nhuyễn thành bột mịn. Cứ một lon sữa bò bột thì trộn vào bốn tròng trứng gà hay vịt, xong đem phơi thật khô, hoặc sấy trên lửa riu riu…

Công thức 2 dĩ nhiên tốt hơn cỏng thức 1, nhưng cũng đắt tiền hơn.

Tính trung bình mỗi ngày ta cho mỗi cặp chim Yến hót ăn như sau:

  • 01 muỗng cà phê vun hột (kê, hột cải, mè đen).
  • 01 muỗng cà phê biscotte.
  • 01 miếng ruột bánh mì nhúng nước.
  • 02 lá rau xà lách. Có thể thế xà lách bằng dưa leo, bằng mướp khía hay rau muống.

Trên đây là thức ăn do ta tự pha chế. Nếu ai có điều kiện mua được thức ăn cho Yến hót ở nước ngoài thì dùng các loại sau đây:

  • Kaytee treat song treat.
  • L/M Vita Vittles Plus (Canary Fruit Cooktail).
  • Canary Color Food (dành cho Hồng Yến). Riêng loại Hồng Yến, Rouge Intensif (và các loại Yến đỏ khác), ta phải cho ăn cà rốt mới tạo thêm sắc đỏ cho lông.
  • Trong thời gian Hồng Yến thay lông, sáng nào ta cũng cho chúng ăn cà rốt bào nhuyễn trước. Khoảng 10 giờ sáng, ta mới để đồ ăn thường ngày vào cho ăn. Đó là cách ép chim ăn thật nhiều cà rốt.

Khi chim Hồng Yến thay lông xong thì một tuần chỉ cho ăn cà rốt vài lần cũng được.

CÁCH CHĂM SÓC YẾN CON :

Yến con nở ra rất yếu. Nếu trước khi ấp, trứng được bỏ vào ổ cho chim mẹ ấp một lần thì việc nở con trong ổ cách nhau từ con đầu đến con cuối không đáng kể, nghĩa là chỉ trong ngày.

Mỗi ngày, ta vẫn cho ăn :

  • Trứng gà luộc.
  • Hột (tăng lên vài muỗng, vì để chim mẹ đút mồi cho con).
  • Biscotte (tăng dần khẩu phần lên).
  • Ruột bánh mì nhúng nước.
  • Rau xà lách. Nêu không có rau xà lách, thì dùng mướp khía thay vào. Đừng cho ăn dưa leo, chim con sẽ tiêu chảy.

Chim con được 26 ngày tuổi thì tách ra nuôi riêng, vì chim đã tự lực ăn uống một mình được.

Xin lưu ý: Chim mẹ nuôi con độ 18 đến 20 ngày là đẻ lại lứa sau. Vậy, chim con được vài tuần là ta nên đặt thêm vào lồng một cái ổ mới để chim mẹ có chỗ đẻ lứa sau. Nếu không có ổ mới, mà đến ngày đẻ, chim mẹ sẽ hất con ra khỏi ổ, làm hư lứa con, nếu ta không xử lý khéo léo và kịp thời.

Cũng xin nói rõ hơn, chim mẹ chỉ ấp đúng 13 ngày là trứng nở. Chim mẹ nuôi con 26 ngày. Trong trường hợp đang nuôi con mà chim có hiện tượng thay lông, thì ta tạm cho chim ngưng đẻ (nghĩa là không bỏ ổ mới vào lồng). Nếu ép chim đẻ thì lứa con đó không ra gì, chim mẹ có thể bỏ ổ dở dang.

Thời gian chim Yến hót thay lông có thể kéo dài từ 2 đến 3 tháng.

Như vậy, một cặp chim trung bình một năm chỉ nên cho đẻ chừng bốn lứa mà thôi. Nếu ta ép chúng đẻ 6 hay 7 lứa thì chim cha mẹ sẽ mau tàn.

Một cặp Yến hốt, nếú nuôi đúng phương pháp có thể đẻ đến bảy tám năm mới gọi là già.

THUỐC MEN CHO YẾN HÓT:

Chim nuôi trong lồng mà không cho ăn uống bổ dưỡng thì chim suy yếu và dễ sinh bệnh.

Chim đã bệnh thì yếu sức, trống không hót, đạp không cồ; chim mái không đẻ; chim con chậm lớn. Nếu để tình trạng này kéo dài thì chim sẽ suy dần rồi chết.

Vì vậy, ngoài việc cho chim ăn no đủ với mọi thức ăn hợp khẩu, người ta còn lo bồi bổ cho chim bằng các loại thuốc bổ. Ở nước ta, thuốc bổ dành riêng cho chim Yến hót chưa có. Các cụ ngày xưa cho chim quý uống nước cam thảo, chim trỉn đít thì dùng bột cỏ cú trộn vào thức ăn cho chim, chim biếng ăn thì bắt gián đất xắt nhỏ cho ăn cũng khỏi bệnh.

Trong khi đó, ở nước ngoài, người ta đã bào chế đươc nhiều loại thuốc để bồi bổ cho chim, như các loai : Skin Plumage Foodsupplement, Gimborn Rich Health Glo Avi Vite….

CÁCH COI TRỐNG MÁI:

Biết giới tính của Yến hót là chuyện rất khó, vì chưa ai có thể đưa ra được những tiêu chuẩn nào rõ rệt để biết một cách đích xác được.

Có nhiều chim Yến mái vẫn hót như chim trống khiến người ta dễ lầm lẫn. Tuy nhiên, nếu ta chịu khó quan sát thật kỹ thì có thể phân biệt được ngay từ tháng tuổi thứ hai của chúng: Tiếng chim mái hót ngắn hơn và ít thường xuyên hơn.

Thường thì người ta có hai cách sau đây để phân biệt trống mái :

1) Lúc chim con còn nằm trong ổ, ta đặt bàn tay nhè nhẹ lên trên, hễ thấy con nào chúi đầu xuống đáy ổ thì đó là con trống. Ngược lại, con chim con nào ngóc đầu lên thì đó là chim mái. Tuy nhiên, cách này vẫn không dám bảo đảm đúng một trăm phần trăm.

2) Đối với chim vài ba tháng tuổi thì ta quan sát đến vóc dáng của chúng. Con nào có đòn dài, chân cao là chim trống. Con nào ngắn đòn, mình bầu bĩnh là chim mái.

Yến hót tuy hót hay, nhưng việc chăm sóc rất nhiêu khê, người ít thì giờ rỗi rảnh khó lòng mà quán xuyên công việc nuôi nấng chu tất được. Đã thế lại còn tốn kém vì giá chim cao, vì thức ăn đắt tiền. Do đó, số người nuôi chim Yến hót không đông bằng số người nuôi các loại chim hót khác. Cuối cùng xin thưa: Nói về Yến hót thì viết một cuốn sách cũng chưa hết chuyện, ở đây chỉ xin đơn cử những khái niệm chính mà thôi. Một dịp khác, trong một cuốn sách khác, chúng tôi sẽ trình bày tường tận hơn.

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai.